Tìm kiếm

Đánh giá chất lượng cuộc sống

12/03/2018 20:06
Tổ chức Sức khỏe thế giới (WHO) từ năm 1946, đã đưa ra một định nghĩa về sức khỏe được công nhận rộng rãi cho đến ngày nay như sau: Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well-being; bien-etre) về thể chất, tâm thần và xã hội, chớ không phải chỉ là không có bệnh hay tật. Một định nghĩa như vậy cho thấy sức khỏe không chỉ khu trú vào tình hình bệnh tật, tỷ lệ tử vong, số giường bệnh, số bác sĩ trên đầu dân… như vẫn thường thấy trên các báo cáo của ngành y nhằm đánh giá sức khỏe một cộng đồng hay so sánh địa phương này với địa phương khác.

Cái khó ở đây là làm cách nào đánh giá được trạng thái sảng khoái về cả ba mặt, thể chất, tâm thần và xã hội như trên ở một cá nhân hay một cộng đồng. Đánh giá hạnh phúc, sự sảng khoái, sự hài lòng với cuộc sống thật không đơn giản vì nó nặng tính chủ quan, chính vì thế mà mãi nửa thế kỷ sau, WHO mới đưa ra được một bảng đánh giá chất lượng cuộc sống (Quality ot Life) liên quan đến sức khỏe và chăm sóc sức khỏe để cụ thể hóa định nghĩa đã nêu. Theo đó, chăm sóc sức khỏe cho người dân nếu chỉ quan tâm chũa trị bệnh tật là chưa đủ, mà cần phải quan tâm đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Nói khác đi, sống không phải chỉ là tồn tại mà phải là sống có ý nghĩa, có hạnh phúc. Đo đạc cách nào đây? WHO đề ra một bảng chỉ số gọi là WHOQOL-100, có thể triển khai thực hiện ở nhiều nước khác nhau, ớ các nền văn hóa xã hội khác nhau, nhằm cải thiện sức khỏe của cá nhân, cộng đồng cũng như cải thiện chất lượng phục vụ của ngành y. Hiện đã có 24 trung tâm ở 18 quốc gia trên thế giới đang tham gia chương trình này. Chương trình vẫn còn đang được phát triển cho hoàn chỉnh hơn, thích hợp với từng khu vực, từng địa phương. Các chỉ số đo đạc này sẽ rất hữu ích cho việc cải thiện chất lượng phục vụ của ngành y, trong chăm sóc sức khỏe nói chung, trong nghiên cứu khoa học, và cả trong giám sát và hoạch định chính sách.

WHO định nghĩa chất lượng cuộc sống (CLCS) là những cảm nhận của các cá nhân về cuộc sống của họ trong bối cảnh văn hóa và các hệ thống giá trị mà họ đang sống và liên quan đến các mục đích, nguyện vọng, chuẩn mực và các mối quan tâm của họ.

Điều quan trọng dễ thấy ở đây là cách đo đạc CLCS đặt trọng tâm lên “cảm nhận của cá nhân”, cho thấy có cái nhìn khác hơn đối với bệnh tật lâu nay chủ yếu dựa vào đánh giá của thầy thuốc. Đánh giá bệnh tật như vậy sẽ không chỉ dựa trên kết quả các xét nghiệm máy móc mà còn trên những cảm nhận chủ quan, quan điểm riêng của từng cá nhân về bệnh tật của họ, về sự sảng khoái của họ trong cuộc sống cụ thể thường ngày, trong môi trường văn hóa và môi trường thiên nhiên quen thuộc. Ai cũng biết bệnh tiểu đường là do những rối loạn về sự điều hòa đường huyết có thể đo bằng máy móc xét nghiệm chính xác nhưng tác động của bệnh tiểu đường lên từng người bệnh ra sao, lên các mối quan hệ của họ, năng lực làm việc của họ, đời sống kinh tế của họ ra sao lâu nay vốn chưa được quan tâm đúng mức. Có những bệnh nhân tiểu đường chỉ biết nằm chờ chết trong nỗi lo âu, sợ hãi, kiêng cữ đến không còn cảm giác ăn ngon, ngủ yên mà bệnh thì cứ càng ngày tiến triển, đưa đến tàn phế, tử vong; trong khi có những người bị tiểu đường khác thì vẫn hoạt động năng nổ, tích cực, vui sống, vừa kiểm soát được đường huyết với những kỹ thuật y học cho phép. Ở đây, cho thấy vai trò của giáo dục sức khỏe, của truyền thông hiệu quả trong mối quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân. Mối quan hệ thầy thuốc-bệnh nhân không tốt thì người bệnh khó có thể duy trì CLCS, vì không chỉ dựa vào thuốc men, xét nghiệm đơn thuần như trước. Từ đây cũng mở ra hướng nghiên cứu mới, không chỉ tìm ra phương thuốc chữa bệnh mà còn đáp ứng sự hài lòng của người bệnh đối với những hiệu ứng và hậu quả của điều trị.

Suy nghĩ từ gốc độ đánh giá CLCS của người bệnh sẽ làm thay đổi cái nhìn của người thấy thuốc về bệnh nhân trong quá trình điều trị bệnh tật cho họ. Người thầy thuốc chắc chắn sẽ chăm sóc người bệnh toàn diện hơn. Cả người bệnh khi hiểu rõ CLCS của mình sẽ không chỉ lệ thuộc vào thầy thuốc, chỉ lo chữa bệnh mà còn lo tăng cường CLCS đó, nhờ vậy mà phấn đấu, rèn luyện, hợp tác tốt hơn với thầy thuốc. Dịch vụ y tế cũng phải thay đổi, xem có đáp ứng nhu cầu nâng cao CLCS của người bệnh hay không, người bệnh có hài lòng chất lượng phục vụ đó không và hệ thống tổ chức y tế có dể tiếp cận, có luôn trong tình trạng sẳn sàng phục vụ không?

Đánh giá chất lượng cuộc sống sẽ là một cái nhìn mới của ngành y về bệnh tật và sức khỏe, nhằm đạt được sự “ sảng khoái về thể chất, tâm thần và xã hội”như định nghĩa sức khỏe đã đề ra.

 

Tạp Chí Văn Hóa Phật Giáo số 23 | BS. Đỗ Hồng Ngọc

Các tin tức khác